8. Sınıf Kalıtım Çalışma Kağıdı 1 (PDF İndir)

Sevgili öğrenciler ve değerli öğretmenlerimiz, canlılığın en temel sırlarından birini, yani özelliklerin nesilden nesile nasıl aktarıldığını incelediğimiz 8. sınıf kalıtım çalışma kağıdı 1 ile karşınızdayız. Bu çalışmada baskın ve çekinik genleri ayırt edecek, genotip ile fenotip kavramlarını netleştirecek ve Mendel’in ünlü bezelye deneyleriyle çaprazlama mantığını adım adım uygulayacaksınız.

Baskın Gen, Çekinik Gen ve Genotip-Fenotip Farkı

Öğrencilerin okul sınavlarında ve bursluluk sınavlarında en çok karıştırdığı yer kavram tanımlarıdır. Kısaca hatırlayalım: bir canlının sahip olduğu genlerin tümüne genotip (gen yapısı), bu genlerin dışa yansıyan görünümüne ise fenotip (dış görünüş) denir. Baskın gen büyük harfle gösterilir ve yanında hangi gen olursa olsun etkisini gösterir; çekinik gen ise küçük harfle gösterilir ve ancak yanında baskın gen yokken, yani çift çekinik (örneğin aa) olduğunda ortaya çıkar.

Çalışma kağıdının ilk bölümündeki doğru-yanlış ifadeleri tam da bu ayrımı ölçüyor. İki farklı genin bir arada bulunduğu durum heterozigot (melez), aynı iki genin bulunduğu durum ise homozigot (saf döl) olarak adlandırılır. “Melez dölde sadece çekinik gen bulunur” gibi çeldiricileri doğru işaretleyebilmek için bu tanımları sağlam oturtmak gerekir.

Bezelye ile Mendel Genetiği ve Çaprazlama

Kalıtımın kurucusu sayılan Mendel, deneylerini bezelyelerle yaptı. Çalışma kağıdımızdaki tabloda göreceğiniz üzere tohum şekli bakımından düz, buruşuğa; tohum rengi bakımından sarı, yeşile baskındır. Tabloyu doldururken baskın karakteri büyük harfle, çekinik karakteri küçük harfle göstereceğiz. Saf döl bir bireyin genotipi çift büyük (DD) ya da çift küçük (dd) harften; melez bir bireyin genotipi ise bir büyük bir küçük harften (Dd) oluşur.

Saf Döl mü Melez Döl mü? Çaprazlama Oranları

Çalışma kağıdının en öğretici kısmı çaprazlama sorularıdır. Örneğin saf döl düz tohumlu bir bezelye ile buruşuk tohumlu bezelye çaprazlandığında oluşan ilk kuşağın (F1) tamamı melez olur ve hepsi düz görünür; ancak buruşuk özellik yok olmaz, çekinik olarak bir sonraki nesle saklanır. En çok genotip çeşidinin ortaya çıktığı çaprazlama ise melez bir bireyle melez bir bireyin çaprazlanmasıdır: burada üç farklı genotip birden gözlenir. Kağıttaki genotip listesini ve kutucuk sorularını kaleminizle çözerek bu mantığı pekiştireceksiniz.

İNDİRME ÖNİZLEMESİ: